piątek, 30 listopada 2012

Zwyczaje i obrzędy doroczne w okresie adwentu


Elżbieta Krasnodębska



Śląskie zwyczaje i obrzędy doroczne wiązały się ściśle z określonymi porami roku, a uformowały się na bazie pierwotnych wierzeń pogańskich, na które nałożyło się chrześcijaństwo. Celem ich była obrona przed złem, walka z niszczycielskimi siłami przyrody, wzmożenie plenności, zyskanie dobrobytu, szczęścia i zabezpieczenia plonów. Część dorocznych zwyczajów i obrzędów śląskich jest podobna do tych praktykowanych w innych regionach Polski, część zaś charakterystyczna wyłącznie dla Śląska. Poniżej omówione zostaną wybrane zwyczaje, począwszy od późnej jesieni.

Adwent

Adwent to czas poprzedzający święta Bożego Narodzenia, a równocześnie rozpoczynający nowy rok kościelny. Jest to okres, w którym obowiązywały zakazy zabaw i tańców, a także noszenia barwnych, odświętnych strojów. W pierwszą niedzielę adwentu czyniono różne wróżby i przepowiednie. Szczególną uwagę zwracano na sny. Wierzono na przykład, że to, co śniło się w pierwszą niedzielę adwentu, było wróżbą na pierwszy kwartał, co w drugą – na drugi itd.

Święta Barbara

Na Śląsku bardzo uroczyście obchodzono Święto Barbary, patronki górników. Był to dzień wolny od pracy. Przed południem odprawiano w kościele parafialnym uroczystą mszę świętą, w której uczestniczyli górnicy z poszczególnych kopalń. Wnoszono sztandary, a górnicza orkiestra przygrywała podczas nabożeństwa, po którym zapraszano krewnych na obiad.

Święty Mikołaj (6 grudnia)

Wieczorem piątego grudnia lub w sam dzień św. Mikołaja po wsiach i miastach śląskich chodziły grupy przebierańców zwane Mikołajami. Ich strój składał się z: białych szat, czerwonych kap oraz wysokich, kolorowych lub białych czapek. Jego uzupełnienie stanowiły: długie laski, dzwonki i worki z prezentami. Twarze Mikołajów osłonięte były maskami lub brodami i wąsami z konopi. Niekiedy Mikołajom towarzyszyły diabły ubrane w kożuchy wywrócone futrem na wierzch i przewiązane powrósłem ze słomy. Twarze miały zakryte maską, a w ręku trzymały widły. Mikołaje kazali domownikom odmawiać pacierze, a diabły wymuszały posłuszeństwo. Po poczęstunku przebierańcy udawali się do następnych domów. Najbogatsza forma tego zwyczaju występowała w Beskidzie Śląskim, gdzie jeszcze w pierwszej połowie XX wieku odwiedzały domy duże grupy składające się z: kilku MikołajówdiabłówŻydababybiskupa z laską, kominiarza, czasem anioła kozy.


Obrzędowość doroczna, www.dialektologia.uw.edu.p, 30.11.2012 r.




czwartek, 8 listopada 2012

Troszkę po sąsiedzku :)





CITY IN MOTION - HYPER-LAPSE NYSA 2012 [ OFFICIAL ] from NIENASERIO on Vimeo.
CITY IN MOTION - NYSA TIMELAPSE 2012.
 Material collected for more than three months of life in the city of Nysa (Poland) in summer and early autumn.

Thanks for helping to news services: ilovenysa.pl kultura.nysa.pl

Edit: NIENASERIO.

Camera: Canon EOS 500D -Sigma 10-20 mm f/4-5.6 EX DC HSM, -Sigma 17-70 F2.8-4 HSM, -Canon EF 80-200 mm f/4.5-5.6 II, -Samyang 8 mm f 3.5 Fish-eye.

Music: -Zarys Zdarzeń - Outro - PoZZdro -The Glitch Mob - Warrior Concerto

Mapa Starego Lasu z 1930 roku

Historia parafii św. Marcina w Starym Lasie


Historia parafii św. Marcina w Starym Lasie


Dzieje parafii w Starym Lesie od niepamiętnych czasów połączone są z losami miejscowości i odwrotnie. To w archiwach biskupich i parafialnych znajdziemy pierwsze wzmianki o Starym Lesie. Tam dowiemy się jak wyglądała nasza miejscowość wieki temu i jak wyglądało codzienne życie.
Miejscowość Stary Las w większość okresu jakim istniała była własnością biskupów wrocławskich, jak wiele innych miejscowości w naszym regionie. Możemy pokusić się z stwierdzeniem, że wygląd naszej wsi zawdzięczamy właśnie polityce prowadzonej przez ówczesnych biskupów wrocławskich.
Pierwsza wzmianka dotycząca parafii pojawiał się w Liber fundationis episcopatus Vratislaviensis na początku XIV wieku. Natomiast pierwsze wzmiankowanie kościoła znajdujemy w Dezemregister nuncjusz papieskiego Galgardus de Carceribus 1335 roku. Kolejne udokumentowane wspomnienie Naszej wspólnoty parafialnej odnajdujemy w Baytrage zur Beschrreibung von Schlessien z 1784 roku (Opis Śląska). Znajdujemy tam statystykę parafialną informującą nas o liczbie narodzin (np. rok 1781 – 48), zawieranych małżeństw (np. rok 1781-7), zgonów (np. rok 1781-26). W tej publikacji znajdujemy również pierwszą wzmiankę o budynku plebanii.

Dzisiejszy kościół parafialny pod wezwaniem św. Marcina biskupa powstał w latach 1913-1917 na miejscu małego kamiennego kościoła znajdującego się w miejscu dzisiejszego głównego ołtarza. Współczesny wygląd naszej Świątyni zawdzięczamy przebudowie w latach 1925/1926. W tych latach kościół uzyskał neobarokowy wygląd wnętrz, piękne witraże przedstawiające świętych oraz organy. Z tego okresu pochodzi również kaplica z płaskorzeźbą przedstawiającą Jezusa w Ogrodzie Oliwnym. Pierwotnie na kaplicy znajdowała się drewniana wieża, w której znajdował się dzwon bijący jedynie w celu ogłoszenia śmierci, dzwon ten zwany był dzwonem Maryjnym, pochodził z 1505 roku, w 1942 roku został wraz z drugim dzwonem kościelnym zwanym św. Marcin pochodzącym z 1938 roku przetransportowany na przetopienie. Dzwon, który zawieszony jest na wieży do dnia dnia dzisiejszego zwany jest „Wołaczem” i pochodzi z 1585 roku. Będąc w tym miejscy należy wspomnieć o zegarze, który jest przecież jednym z wyznaczników czasu życia na wsi działającym od swojego powstania w 1914 do dnia dzisiejszego, pomagając dawnym i dzisiejszym mieszkańcom miejscowości.

Okres wojenny był dla zabudowań kościelnych okresem względnie spokojnym, pomijając utratę dwóch dzwonów w 1942 roku, to dopiero działania frontu w 1945 roku spowodowały znaczne zniszczenia. Radzieccy żołnierze używali wieży kościelnej jako punktu obserwacyjnego, kiedy zauważyła to armia niemiecka, skierowała ostrzał w kierunku wieży, dokonując wielu szkód i zniszczeń. Lata powojenne mijały na remontowaniu i odnawianiu naszej Świątyni. Odnowiono wieżę z zegarem, zaankrowano świątynie i ołtarz zniszczony podczas ostrzeliwania. W późniejszych latach zmieniono pokrycie dachowe. Łupek zastąpiono miedzią i blachą.
Otoczenie wkoło kościoła również się zmieniło. Zlikwidowano dawny cmentarz niemiecki, posadzono krzewy, odnowiono bramę i mury. W 1963 roku odmalowywano i restaurowano malowidła kościelne.
Do dnia dzisiejszego zachowały się następujące księgi parafialne dotyczące:
  1. Chrztu – od 1875 do 1902, od 1902 do 1926
  2. Małżeństwa – od 1766 do 1832, od 1883 do 1945
  3. Zgonów – od 1766 do 1817, od 1865 do 1937











Muzeum Wsi Opolskiej - zabudowania z miejscowości Stary Las II


Muzeum Wsi Opolskiej - zabudowania z miejscowości Stary Las




Obraz


Część II



Chałupa ze Starego Lasu pochodzi z końca XVIII wieku. Składa się z części mieszkalnej zbudowanej w konstrukcji zrębowej ze ścianą przysłupową w szczycie oraz części gospodarczej o konstrukcji ryglowej. Budynek szerokofrontowy dwutraktowy z przelotową sienią. Dach dwuspadowy kryty słomą. Wewnątrz po prawej stronie sieni izba i komora, po lewej  dwa pomieszczenia gospodarcze. Do tych pomieszczeń przystaje dobudowana później stodoła. 

Wieś Stary Las, podobnie jak cały region nyski przez wieki związany był z Dolnym Śląskiem. W związku z tym zarówno sam budynek, jak i jego urządzenie świadczy o licznych związkach regionu nyskiego z Dolnym Śląskiem. Cechą wyróżniającą wnętrze domu dolnośląskiego z końca XIX w. były przede wszystkim malowane meble, wykonane w ośrodkach meblarskich w Czechach na Śląsku i Łużycach, które wzorowane były na renesansowych i barokowych meblach miejskich i dworskich. Wpływy te widoczne są zarówno w kształtach – fasonie meble, jak i dekoracji stolarskiej: olistwowaniu, filunkach, pilastrach oraz malaturze naśladującej fornir lub intarsję. Często zdobiono je motywami kwiatowymi, postaciami ludzi i zwierząt umieszczonymi w dekoracyjnych polach. 

Ponad to cechą domu dolnośląskiego było zdobienie ścian izby obrazami malowanymi na szkle. Dolnośląskie malarstwo na szkle było wynikiem rozwoju przemysłu szklarskiego oraz ruchu pielgrzymkowego, zwłaszcza w rejonie Podsudecia: w Bardzie Śląskim, Wambierzycach, Krzeszowie, czy Kowarach. 


Obraz








Obraz






Tekst i fotografie z Muzeum Wsi Opolskiej - http://www.muzeumwsiopolskiej.pl  



czwartek, 1 listopada 2012

Muzeum Wsi Opolskiej - zabudowania z miejscowości Stary Las I

Muzeum Wsi Opolskiej - zabudowania z miejscowości Stary Las


Obraz



Część I


Budynek mieszkalno-gospodarczy ze Starego Lasu został wybudowany w roku 1798, jak głosi napis na odrzwiach w sieni i była w późniejszym czasie przebudowywana. Zakupiono go do Muzeum w 1965 roku i zrekonstruowano z przywróceniem pierwotnej postaci latach 2005 -2006. Chałupa szerokofrontowa, trójczłonowa na planie wydłużonego prostokąta składa się z części mieszkalnej, inwentarskiej i stodoły. Od strony południowej znajduje się izba i komora, do których wchodzi się z przelotowej sieni z murowanym kominem; sień ta prowadzi także do obory w środkowej części budynku od strony wschodniej i posiada wyjście na strych.  Z dworu do sieni prowadzą półkoliście sklepione drewniane odrzewia. Druga, nieprzelotowa sień (także wyposażona w komin) prowadzi do izby wycużnej i sąsiadującego z oborą chlewika. Północna cześć domu zajmuje stodoła o jednym sąsieku, do którego prowadzi dwoje drzwi (jedne w ścianie wschodniej, drugie w zachodniej) i jednym przelotowym klepisku zamkniętym z każdej strony dwuskrzydłową bramą. Konstrukcja ścian chałupy łączy w sobie wszystkie techniki budownictwa drewnianego, jakie można zaobserwować  na terenie skansenu w różnych budowlach: izbe mieszkalna wybudowano w konstrukcji zrębowej, dodatkowo od strony szczytu wzmocnionej tzw. przysłupem, niektóre ściany izby wycużnej w dolnej części ściany obory i chlewika wykonane są techniką sumikowo-łątkową, natomiast zewnętrzne ściany komory, górną część ściany zewnętrznej pomieszczeń inwentarskich oraz ściana szczytowa stodoły posiadają konstrukcję ryglową wypełnioną szachulcem, a ściany sąsieka oraz obydwa szczyty konstrukcją ryglową oszalowana deskami. Również podłogi reprezentują trzy najczęściej spotykane typy: w izbach i komorze białe (z desek), w sieniach i pomieszczeniach inwentarskich z cegły kładzionej na płask, w stodole gliniane klepisko. Dach konstrukcji jetkowo-płatwiowej, kryty strzechą na gładko, szczyty wyposażone w niewielkie okapy. 


Obraz



Obraz



Obraz

Tekst i fotografie z Muzeum Wsi Opolskiej - http://www.muzeumwsiopolskiej.pl